۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ - یک مطالعه اروپایی با مشارکت پروژۀ ژنوم ها برای زندگی(GCAT[1])، ارتباط میان آلودگی هوا را با نوسانات دمایی و سطح گلوکز خون در افراد غیردیابتی نشان داد.

دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های متابولیک است و درک عواملی که ممکن است در پیشرفت آن نقش داشته باشند، برای بهبود پیشگیری از این بیماری اهمیت حیاتی دارد. فراتر از رژیم غذایی و فعالیت بدنی، شواهد فزاینده‌ای درباره نقش عوامل محیطی وجود دارد؛ با این حال، اطلاعات کمی در مورد چگونگی اثر متقابل این عوامل و ارتباط آن‌ها با تغییرات سطح گلوکز خون در دسترس است.

برای بررسی بیشتر این مسئله، مطالعه جدیدی که در نشریه Environment Internationalمنتشر شده، رابطه بین آلودگی هوا، دما، فضاهای سبز و سطح هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) را مورد بررسی قرار داده است. این تحلیل بر روی افراد غیردیابتی تمرکز داشت تا رابطۀ بین این مواجهه‌های محیطی و تغییرات سطح گلوکز خون را پیش از بروز بیماری بررسی کند.

این پژوهش در قالب پروژه اروپایی EXPANSEانجام شد؛ ابتکاری که به بررسی چگونگی تأثیر «اکسپوزوم شهری» -مجموعه عوامل محیطی که فرد در معرض آن‌ها قرار می‌گیرد- بر بیماری‌های قلبی-متابولیک و تنفسی می‌پردازد. این مطالعه که تحت هدایت پژوهشگران موسسه سلامت عمومی و مناطق گرمسیری سوئیس (Swiss TPH) و دانشگاه بازل انجام شد، داده‌های ۲۱,۲۵۹ شرکت‌کننده را از ۹ گروه مطالعاتی در اروپا تحلیل کرد که شامل ۵,۴۶۴ نفر از اعضای  GCATبود.

یافته‌ها نشان داد که مواجهه بیشتر با آلودگی هوا، به‌ویژه ذرات PM10، و همچنین افزایش دما و نوسانات دمایی، با سطوح بالاتر HbA1c مرتبط است. این تحلیل همچنین تعامل میان این عوامل را شناسایی کرد که نشان می‌دهد اهمیت بررسی هم‌زمان عوامل مختلف محیطی بسیار زیاد است. در مقابل، ارتباط ثابتی میان وجود فضاهای سبز و این شاخص‌ها یافت نشد.

نویسندگان مطالعه همچنین سناریوهای مختلف محیطی را بررسی کردند و تخمین زدند که بهبود کیفیت هوا می‌تواند با کاهش سطح HbA1c همراه باشد، در حالی که برخی تغییرات دمایی ناشی از تغییرات اقلیمی می‌تواند اثر معکوسی داشته باشد. با این حال، این دو عامل از هم مستقل نیستند؛ یافته‌ها حاکی از آن است که بهبود کیفیت هوا در شرایط تغییرات اقلیمی، اهمیت دوچندانی می‌یابد. به عبارت دیگر، کاهش آلودگی هوا در سناریوهای گرم‌تر، اثر سودمند بیشتری بر سطح قند خون خواهد داشت.

در مورد مکانیسم‌های احتمالی، نویسندگان پیشنهاد کردند که التهاب و مقاومت به انسولین ممکن است در این فرآیند نقش داشته باشند که با شواهد علمی پیشین همسو است. با این حال، این مطالعه مستقیماً عملکرد سلول‌های بتا یا ترشح انسولین را ارزیابی نکرده، بلکه بر رابطه بین مواجهه‌های محیطی و سطح HbA1cتمرکز داشته است.

دکتر ناتالیا بلای، پژوهشگر فوق دکترا در  GCATو از نویسندگان این مطالعه، توضیح داد: «این مطالعه ارتباط بین آلودگی هوا، نوسانات دمایی و سطح HbA1c را در افرادی که هنوز به دیابت مبتلا نشده‌اند، برجسته می‌کند. گنجاندن متغیر دما در این رویکرد، با توجه به شرایط کنونی تغییرات اقلیمی که در آن عوامل محیطی را نمی‌توان به صورت مجزا درک کرد، بسیار حائز اهمیت است.»

این دیدگاه با تحقیقات  GCATدر زمینه نقش ترکیبی عوامل ژنتیکی و محیطی در خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ (T2D) همسو است که توسط دکتر سیلویا بوناس-گوآرچ، محقق ارشد خط پژوهشی دیابت نوع ۲ در GCAT، هدایت می‌شود.

دکتر بوناس-گوآرچ گفت: «این نوع مطالعات برای درک نقش اکسپوزوم در ناهمگونی بالینی دیابت نوع ۲ و بررسی مکانیسم‌هایی که از طریق آن‌ها عوامل محیطی ممکن است پیش از بروز بیماری در تغییرات متابولیک نقش داشته باشند، ضروری هستند. در همین راستا، ما در  GCATدر حال کار بر روی توسعه روش‌هایی هستیم که به ما اجازه می‌دهد ارزیابی کنیم چگونه استعداد ژنتیکی در کنار مواجهه‌های محیطی، بر فرآیندهای فیزیولوژیک کلیدی در توسعه دیابت نوع ۲، مانند ظرفیت ترشحی انسولین توسط سلول‌های بتای پانکراس، تأثیر می‌گذارد.»

نویسندگان در نهایت نتیجه گیری کردند که این یافته‌ها بر اهمیت بهبود کیفیت هوا در شرایط تغییرات اقلیمی، به‌ویژه در محیط‌های شهری که دماهای بالا، آلودگی هوا و خطر ابتلا به دیابت ممکن است با هم همزمان شوند، تأکید می‌کند.

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-10-air-pollution-temperature-variability-higher.html